|
Kodo vertaalt letterlijk als ‘de weg van de
geur’; het is samen met Sado (thee ceremonie) en Kado, bij ons beter
gekend als Ikebana (bloemschikken), één van de klassieke technieken
van Japanse verfijning.
Kodo is jarenlang de minst gekende van de drie
geweest (ook in Japan zelf) maar door de groeiende belangstelling
voor o.a. aromatherapie en traditionele Oosterse leefwijzen kent het
de laatste jaren een bloeiende opgang.
Het basisidee lijkt, zoals vele Japanse gewoonten, eenvoudig: in een
kommetje gevuld met rijstas wordt een gloeiend houtskooltabletje
begraven, daarboven plaatst men een mica plaatje waarop men
houtschilfers, wierook, harsen… legt. Hierdoor verbrand je de
substantie niet maar worden deze dusdanig verhit dat ze hun subtiele
geuren vrijgegeven. Zonder een direct verbrandingsproces blijven
deze geuren zeer puur.
Echter, achter deze ogenschijnlijk banale opzet schuilt een wondere
wereld van meditatie, zelfontdekking en discipline.
Als men spreekt van wierook brengen, dan associëren wij dat in de
eerste plaat met geuren ruiken. Het geheim van Kodo is dat men niet
ruikt maar luistert; je opent niet je neus maar wel je hart en ziel
naar wat de geuren je te vertellen hebben.
Moderne Westerse psychologen en therapeuten hebben wettenschappelijk
bewezen dat geur een belangrijke invloed heeft op de mens.
De kracht van geur is primitief en elementair. De reukreceptoren in
de neus zijn rechtstreeks verbonden met het gedeelte van de hersenen
dat verantwoordelijk is voor primaire emoties als vreugde, angst,
woede en genot. Oerkrachten dus!
Daardoor kan een bepaalde geur of aroma bewust en onbewust sterke
emoties en herinneringen oproepen, alsook de deur openen voor
spirituele gewaarwordingen. Vandaar dat het branden wierook in veel
culturen en religies zo’n belangrijke rite is. Denk maar aan het
bewieroken in de Christelijke Kerk of geuroffergave in het
Boeddhisme, Hindoeïsme…
Je verdiepen in wierook intens te beleven kan
voor iedereen een bijzondere ervaring zijn, zowel op zintuiglijk als
spiritueel/emotioneel vlak.
Het bewust bezig zijn met het ritueel van wierookbranden kan ook een
vorm van meditatie zijn en kan je helpen te ontstressen.
De geschiedenis van Kodo
Hoewel het
gebruik van wierook in Japan teruggaat tot het begin van onze
tijdsrekening, werd Kodo pas echt geformaliseerd ten tijden van de
Shogun Ashikaga Yoshimasa (1443-1490). De krijgsheer gaf de geleerde
Sanjonishi Sanetaka de opdracht om de destijds gebruikelijke
wieroken te classificeren. Daarom aanziet men Sanjonishi als de
vader van Kodo.
De geurvariaties van Kodo zijn onderverdeeld in rikkoku gomi
(letterlijk de 6 landen, de 5 smaken).
De rikkoku zijn soorten geurend hout uit 6 verschillende landen: kyara, rakoku,
manaka, manaban, sumatora, and sasora.
De gomi zijn de smaken: amai (zoet), nigai (bitter), karai (spicy
hot), suppai (zuur), shio karai (zout).
Om het onderscheid tussen deze geuren te kunnen maken, is jarenlange
ervaring nodig, alsook het beschikken over een zeer verfijnd
geurorgaan.
Tijdens de Muromachi Periode (1336-1573) werd Kodo 10 fysieke en
psychologische waarden en voordelen toegedicht:
Versterken van de
zintuigen
Zuiveren van lichaam en geest
Verwijderen van mentale of spirituele onzuiverheden (kegare)
Bevorderen van alertheid
Helen van gevoelens van leegte en eenzaamheid
Creëren van een gevoel van harmonie zelfs onder stress
Zelfs in overvloed is
Kodo niet overweldigend
Bevredigt de mens zelfs in kleine hoeveelheden
Goed gevoel van Kodo verandert al eeuwenlang niet
(Kodo) Doet geen kwaad al gebruikt men het elke dag
De
discipline nodig voor Kodo goed te beoefenen en de hierboven
vermelde voordelen, maakte dat dit een verplicht onderdeel was van
de leer van de Samoerai.
Momenteel zijn er nog twee soorten scholen die elke hun stijl van
Kodo aanleren: Oie-ryu en Shino-ryu.
Hoe wordt Kodo beoefend?
Net zoals de
thee ceremonie verzamelen speciaal voor de ceremonie uitgenodigde
deelnemers zich in een kamer, zowel in een private woning als een
tempel.
Men zit in een vierkant in de formele seiza stijl (zonder kunnen met
geplooide benen onder het zitvlak) op tatami matten, voorgezeten
door de gastheer/-vrouw, een spreker/verteller en een notitienemer.
 De
Komoto (meestal de gastheer of gastvrouw) bereidt de kodo voor
terwijl de gasten om beurt de wierookbrander in de hand nemen en
naar het gezicht (neus) brengen om zo goed naar de geur te kunnen
luisteren.
Afhankelijk van het aantal deelnemers, de graad van kennis van de
deelnemers en andere factoren maakt de Komoto verschillende wieroken
klaar.
Men tracht de geur te omschrijven en de ingrediënten bij naam te
noemen. De deelnemers noteren hun bevindingen en delen hun ervaring
onder de vorm van een verhaal of poëzie met de andere genodigden.
Hoewel Kodo
vaak als gezelschapspel wordt beschouwd, de echte en fervente Kodo
beoefenaars nemen dit proces van ruiken, voelen en omschrijven zeer
ernstig.
Hoe Kodo voor te bereiden
De ceremonie
is een zeer complexe en ingewikkelde materie, dat enkel door goede
scholing en jarenlange training beheerst kan worden.
Hier kunnen wij enkel de basisideeën van het voorbereiden van Kodo meegeven.
Fysieke en mentale voorbereiding door de Komoto
Kodo is niet zomaar wat wierook branden, het is allereerst het
opleggen van zelfdiscipline en streven naar perfectie.
Alle handelingen die je doet, doe je bewust en doordacht. Als je
geest afgeleid is of als je niet bereid bent de volle 100% te geven,
zal de hele oefening bij voorbaat mislukken.
De omgeving
moet aangepast zijn aan de ceremonie.
Let op alles en vooral de kleine dingen: een propere ruimte, geen
rommel, geen storende elementen zoals telefoon & gsm, keurige
inrichting van de zitmatten... Het sacrale aspect van de Kodo begint
hier al. Als je niet de moeite doet om de atmosfeer goed te krijgen,
dan is het onmogelijk om de juiste sfeer voor jezelf en je bezoekers
te vinden.
Ontvang je gasten met de nodige egards; hierdoor bepaal je
grotendeels hoe zij de rest van de beleving gaan ervaren.
Meditatie
vooraleer met de voorbereiding te beginnen, is aan te raden.
Het helpt je om je grondig te ontspannen en je focus te richten op
je taak. Je stelt je open voor de nieuwe
ervaringen die Kodo je gaat
geven.
Het spreekt
voor zich dat ook je lichaam rein moet zijn om de ceremonie te doen.
Naast het baden kan je ook je handen reinigen met daartoe geëigende
wierook, namelijk
zuko. Dit poeder wordt steeds door zen-boeddhisten gebruikt
om hun handen spiritueel te reinigen. Het heeft een aangename geur
en de warme ingrediënten zoals o.a. anijszaad en kruidnagel zorgen
voor een goede doorbloeding.
Materialen nodig voor Kodo
Om tot een
goed resultaat te komen, zijn goede materialen onontbeerlijk.
Het loont zeker de moeite te investeren in kwalitatief hoogwaardig
materiaal en grondstoffen.
|
 |
|
 |
 |
 |
 |
|
Kodo
kommetje |
Witte
rijstas |
Houtskooltabletten |
Wierook,
harsen, poeder |
|
|
 |
|
Metalen
chopsticks |
As pres |
Tangetje |
Micaplaatje |
Verenborstel |
Lepeltje |
Houten
chopsticks |
Notitiestaaf |
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
om de rijstas
voor te bereiden en het houtskooltabletje te plaatsen |
voor het
aandrukken van de rijstas |
om het
micaplaatje op het as te leggen |
wordt op het
houtskooltabletje geplaatst waarop men de wierook kan leggen |
om de randen
van het kommetje asvrij te maken |
om de losse
wierook of poeders op het micaplaatje te leggen |
om solide
stukjes hout of wierook op het micaplaatje te leggen |
wordt gebruik
bij het noteren van de bevindingen |
Het
wierookkommetje klaarmaken
Het meest
intensieve werk gebeurt bij het klaarmaken van het wierookkommetje.
Om deze handelingen goed onder de knie te krijgen is wel wat
oefening en ervaring nodig, maar je zult merken dat het uitvoeren
ervan een mooie voldoening geeft alsook een grote meditatieve waarde
heeft.
De hier getoonde
methode is volgens Oie-ryu
|
 |
Vul het
kommetje met rijstas
Vul het
kommetje egaal tot het +/- 80% vol is.
Compacteer de as niet, deze moet zo luchtig mogelijk
blijven. |
|
Voorbereiden
van de as
Met de
metalen chopsticks roer je in klokwijzerszin door het as om
dit zoveel mogelijk te luchten. Dit is belangrijk omdat de
houtskool zuurstof nodig heeft om te verbranden. |
 |
|
 |
Ruimte
maken voor het houtskooltabletje
Met de
metalen chopsticks maak je een gat ter breedte en diepte van
het houtskooltabletje. |
|
Verhitten
van het houtskooltabletje
Dit is een
zeer belangrijk onderdeel.
De houtskool moet langs alle zijden verhit en zolang tot er
overal een wit laagje as zichtbaar is. De top van het
tabletje moet nu rood gloeien.
Doe je dit
niet grondig dan kan de houtskool nog eigen aroma afgeven
die de geur van de wierook kan beïnvloeden.
Ook bestaat de kans dat de houtskool vroegtijdig uitdooft. |
|
Houtskooltabletje in de as leggen
Plaats met de
metalen chopsticks het gloeiende tabletje in de as. |
Dit kooltje is
voor de duidelijkheid NIET aangestoken! |
Bedek
vervolgens het tabletje door van buiten naar binnen tegen
klokwijzerzin in er as op te hopen.
Je vormt zo een luchtig hoopje van +/- 1 cm boven de
houtskool. |
 |
|
 |
Aandammen
van de as
Een cruciale
stap, je damt de as aan tot je een egaal en glad resultaat
krijgt, zonder dat je de onderliggende as te hard aandrukt
(anders verstik je de houtskool).
Zorg dat
het hoopje zo symmetrisch mogelijk glad gemaakt wordt; het
middelpunt van het hoopje ligt nu in het midden van de kom. |
|
 |
|
Het aspatroon
maken
Nadat de as
geëgaliseerd is, kan je er patronen in maken; hier heb je de
keuze tussen formele en eigen patronen.
Hier tonen wij een formeel patroon, de Shin-bai.
Deze bestaat uit 5 secties (Gou genaamd) en de "luisterlijn"
(Kiki-suji) - zie middelste foto hieronder.
  
Men kan de
Gou nog eens onder verdelen in een oneven aantal van lijnen
(kosuji) meestal 9 stuks - zie rechterfoto hierboven. De
luisterlijn wordt nooit opgevuld.
 
Je kan
positieve Shin bai maken (zie foto links) of een negatieve
Shin bai (zie foto rechts) - opmerking: positief en negatief
hebben de betekenis van 'tegenovergestelheid' en moeten niet
als 'goed en slecht' gezien worden. |
|
Rookkanaal
maken
Na het maken
van het patroon dient men een gat in het midden te maken dat
doorloopt tot aan de houtskool.
Hierdoor zal er hete lucht naar boven stijgen die de wierook
doet smeulen. |
 |
|
 |
Randen
afstoffen
Met de
vederborstel stof je nu de randen van het kommetje proper.
Doe dit met zorg zodat het patroon of aslaag niet verstoord
wordt. |
|
Ter
afsluiting, het leggen van het micaplaatje met daarop de
wierook.
  |
|
